Ali Shariati, Irango Iraultzaren ideologoa

Shariati 1933an jaio zen, Mazinan (Khurasan) izeneko Iran ipar-ekialdeko herrixka txikian, kleriko eta lurjabe txikien familia batean. 1956an sartu zen Meshadeko Unibertsitatean eta 1960an graduatu zen. 1960tik 1964ra, Estatuko beka batek Parisko Unibertsitatean ikastea ahalbidetu zion, Sorbonan doktoretza ateratzea lortuz. Han denbora eman zuen erbesteratutako beste intelektual irandar batzuekin, Irango Askatasunaren aldeko Mugimendua sortzen lagunduz. Jean-Paul Sartre eta Frantz Fanonekin ere harremanetan jarri zen. Bereziki interesgarria izan zen ezker katolikoarekin izan zuen konpromisoa, Louis Massignon eta Roger Garaudy bezalako pentsalari katolikoen hitzaldietara joanez.

1964an Iranera itzuli zenean, kartzelan sartu zuten. Kartzelatik irtetean, Teherango Unibertsitatean irakasle izateko baztertu zuten, eta bigarren mailako hainbat eskolatan irakatsi behar izan zuen Meshadeko Unibertsitatean postu bat lortu zuen arte. Han maisu herrikoi bihurtu zen, doktrina islamiarra ikuspegi soziologiko batekin azaltzen zuen metodo berritzaile bat erabiliz. Zenbait kleriko musulmanek Shariatiren esperientzia islamiarrik eza kritikatu zuten bitartean, beste batzuek haren modernizazio saiakerarekin bat egin zuten. Halarik ere, argi zegoen Shariatiren klaseak gobernuarentzako mehatxu bat zirela, eta, beraz, azken honek klaseak bertan behera uztea erabaki zuen inolako begirunerik gabe.

1965ean Teheran hiriburuan “Husaniya-yi Irshad” izeneko ikastetxe erlijioso musulmana ezarri zuen eta 1967an hara joan zen bizitzera. Omeyatarren aurkako borroketan Husaynen martirioari eskainitako erakunde baten izena hautatzeak, Irango Sha erregimen tiranikoaren aurkako borrokarekin zuen konpromisoa nabarmendu zuen. Hain handia izan zen bere eragin politikoa ezen erregimenak 1973an berriro atxilotu eta Husaniya ikastetxea itxi baitzuen. 1975ean aske utzi zuten arren, bere askatasuna oso murriztuta egon zen. 1977ko ekainean Ingalaterrara joan zen, eta han hilda agertu zen SAVAK Irango polizia sekretuaren parte-hartzea iradokitzen zuten egoera bitxietan.

Shariatiren pentsamendu nagusia Hirugarren Munduko herrialdeek, Iranek bezala, bi iraultza ezarri behar dituztela adieraztean datza: batetik, iraultza nazionala, menderatze inperial guztiak amaituko dituena eta kultura, ondarea eta nortasun nazionala biziberrituko dituena; bestetik, iraultza soziala, esplotazio modu guztiak, pobrezia eta kapitalismoa desagerraraziko dituena, baita gizarte justu, dinamiko eta klaserik gabeko bat ezarriko dueña ere. Shariatik inperialismoa eta klase desberdintasunak salatu zituen gizartearen etsai nagusitzat epe luzera, baina bere geziak berehalako etsaitzat jotako bi helbururen aurka zuzendu zituen. Lehena, Irango intelektualen aurreko belaunaldiak onartutako marxismo-estalinismo arrunta izan zen. Bigarrena Islam klerikal kontserbadorea zen, klase dominatzaileak hamabi mende baino gehiagoz ustiatutako masak burtzoratzeko hedatua izan zena.

Ali Shariati

1-Ali Shariati eta Franz Fanon.

Franz Fanon antikolonialismo eta Hirugarren Munduaren askapenaren teoriko nagusietako bat izan zen. Fanonek errefusatu egin zuen atzoko kolonizatuen eta gaurko globalizatuen aurrean aurkezten den betebehar alternatiboa; uko egin zion sistema kapitalistaren eta sistema sozialistaren artean aukeratu behar izateari, eta beste bide baten inaugurazioa eskatu zuen. Gaur egun, aukera alternatibo hori bera aurkezten da boteretsuek berreskuratutako unibertsalismoaren eta herri-berezitasunean giltzapetutako identitatearen artean. Ildo honetatik jarraituz, Shariatik aurkeztutako Fanona da bere aurpegirik erakargarriena eta mobilizatzaileena eskaintzen duena, hain zuzen ere, gizaki berriaren eraikuntzaren Fanona.

Helburu hori lortzera, Fanonek lehenik eta behin zapalkuntza kolonialaren giza ondorioak aztertzen ditu, gero “alienazio psikotikoa” teorizatzen du kolonialismoak gauzatutako despertsonalizazio enpresaren ondorio nagusi gisa eta, azkenik, Hirugarren Munduko intelektualaren “asimilazio” prozesua salatzen du. Bestalde, erabat baieztatzen du “desalienazio” prozesu hori bera baztertuz eta errealitate ekonomiko eta sozialez jabetuz soilik egin daitekeela. Gizaki berriak, beraz, bere ezberdintasunetik lortzen du unibertsaltasuna, ez kanpotik heldutako mailegu huts eta soil bat gehituz, baizik eta bere historia, kultura, hizkuntza, mezu propioa asmatuz. Bere jatorritik abiatuz, jatorria sekula ez ukatuz, beragandik bananduz, bereiziz, eta pespektiba hartuz. Horixe da, hain zuzen ere, Hirugarren Munduko intelektualaren bokazioa. Bere modernitatea, beraz, ez da bere tradizioaren aurka eratzen, baizik eta hortik abiatuta.

Bere diskurtso antikolonialistan, Shariatik erlijioak gizartearen askapenean duen papera azpimarratzen du. Frantz Fanonek “gizon berri” bati egindako deian oihartzun eginez, Shariatik “pentsamendu berri” bat, “gizatasun berri” bat eta modernitate gizatiarrago bat eskatu zituen, Hirugarren Mundua beste Europa, Estatu Batuak edo Sobietar Batasuna bihurtu nahi ez zuena. Shariatik hirurogeiko hamarkadan aurkeztu zituen bere ideiak Iranen, Fanonen “Lurreko kondenatuak” mezu askatzaileak eragin handia izan zuelarik. Ez du zalantzan jartzen, Fanonekin batera, Hirugarren Munduaren bereriazkotasuna eta gizarte hauetan oinarrizko eta funtsezko azpiegitura inportatutako kolonialismoa edo kapitalismoa dela; bestalde, bi pentsalariek aitortzen dute intelektualek herrialde horietan duten garrantzia asimilazioaren eta alienazioaren aurka borrokatzeko, koloniaren zapalkuntzaren ondorio nagusia baita. Baina harreman horren dinamismoan bada nabarmentzeko moduko desberdintasun bat: erlijioaren rol sozialari ematen zaion lekua.

Shariati jakitun zen Erdi Aroko eta Ekialdeko gizarteetan erlijioa dela, aldi berean, mundu-ikuskera (Weltanschauung)-ren modu esklusiboa, bizitza sozialaren printzipio antolatzailea, boterearen legitimitatearen oinarria eta edozein mota edo izaera politikoko oposizio, erlijio-hizkeran adierazia eta erlijio-gerra gisa bizitua. Ondorioz, Shariatik Irango intelektual fededunei edo ateoei, erlijioa, kasu honetan Islama, gizarte-fenomeno gisa atzematea eskaintzen die. Weberrek bezala, arreta handia jartzen du erlijio-eremuaren barne-egituran, bai maila teorikoan (munduaren eta haren ondorioen irudikapena eta logika ideologikoa), bai bilakaera historikoan eta aipatzen dituen errealitate sozialetan. Erlijioaren ikuspegi esklusiboa eskaini beharrean, aldi berean toxiko eta sendagarri “opio” bat aurkitzen du erlijioan, rol mistifikatzailea edo kontzientziatzailea izan dezakeen kausa autonomo bat, erakundetze estatikoaren edo berrikuntza dinamikoaren garai historikoen arabera. Shariatiren aburuz, gizarte erlijiosoetan, eta bereziki musulmanetan, ezin da inolako aldaketa sozial eta politikorik instituzionalizatu, erlijioa bera aldez aurretik deseraikiz eta berreraikiz ez bada. Honenbestez, gizarte musulmanen intelektualari dagokio erlijioa bere iluntasun eta erreakzio espetxetik askatzea, ahalegin emantzipatzaile ororen berme den askapen intelektual eta kulturala bultzatzeko.

Halarik ere, Frantz Fanonek, Shariatiri idatzitako gutun batean, erlijioaren erabilerarekiko eszeptizismo intelektuala adierazi zuen gizarte postkolonialaren desalienazioa lortzeko. Fanonek uste zuen erlijioa kezkatuago zegoela nazioa iraganera eta bere baitara erretiratzeagatik, etorkizun berri baten eta unibertsaltasun inklusibo baten sorreragatik baino. Fanoni erantzunez, Shariatik argudiatu zuen gizarte postkolonialak humanismo liberalarekin elkartzeak, aurrez bere kontzientzia soziohistorikoa eta autoerrealizazio antikoloniala ziurtatu gabe, monokulturalismo eurozentrikoa ekarriko zuela. Gainera, Shariatiren arrazoibideari jarraituz, teologiaren helburua humanismo berri bat sortzea zen. Humanismo berri horretan, berdintasuna bere etika politiko-erlijiosoaren erdigunean dago, eta subjektu bakoitzak bere burua aurkitzen du zapalduen sufrimenduaren erantzule. Hortaz, teologiak (erlijioak) etika iraultzailea eratzen du Shariatiren pentsamendu politikoan: menderakuntzarik gabeko gizarte ideal bat eratzeko erantzukizun soziala eta statu quo-aren arbuioa. Etika horretan, ez dago gizartea bere horretan eta bere iraganean uzkurtzerik, fokua orainean baitago. Iragana orainaren ikuspegitik interpretatu eta berrinterpretatzen da beti. Beraz, iragana orainaldian menderatzearen aurkako erresistentzia egiten den bakoitzean aipatzen da, baina gaur egungo gizarte-egoerak erabakitzen du iraganak une horretan hartzen duen zentzua.

Fanon eta Shariati, erlijioari dagokion zereginarekiko desadostasun horiek gorabehera, elkarrekin doaz, elkarri laguntzen diote bide berri bat zabaltzeko eta eredu berri bat asmatzeko desira komunean, bakoitza bere kulturako datuetan oinarritua, elkartzen dituen unibertsaltasuna eskuratzeko.

2-Xiismo Iraultzailea eta Askapenaren Teologia.

Shariatik erlijioaren ikuspegi guztiz berritzailea garatu zuen, boteretsuek ustiatutako masen sufrimendu eta beharretatik askoz hurbilago zegoen xiiten Islamaren beste interpretazio bat emanez. Shariatiren iritziz, xiismoa berez erradikala zen, ez zen opiazeo bat beste erlijio asko bezala, baizik eta ideologia iraultzaile bat, bizitzaren arlo guztiak, politika barne, bustitzen zituena eta benetako fededunak esplotazio eta injustizia sozial mota guztien aurka borrokatzera bultzatzen zituena. Muhammad Profetak komunitate erlijioso bat (Umma) ezarri zuen, aurrerapen eta justizia sozialerantz etengabe mugitzen ari zena. Profetaren asmoa erlijio monoteista ez ezik, gizarte bateratua (Nezam-e Tawhid) ezartzea zen, helburu komun batzuekin lortzeko elkartua egongo zena: bertute publikoa, justizia, berdintasuna, giza anaitasuna, ekoizpen-baliabideen jabetza publikoa, eta klaserik gabeko gizarte bat sortzeko nahia. Xiismoaren ikuskera horretatik abiatuta, Shariatik xiiten Islamaren bi alderdi bereizten ditu historian zehar.

Batetik, xiismo gorria, erlijioaren formarik garbien eta aratzena, justizia sozialean eta pertsona arruntaren salbazioan oinarritzen dena, eta erritualik eta ezarritako hierarkia klerikalik ez duena. Profetaren oinordeko legitimoek, Husseinek eta gainerako iman xiitek, matxinadaren bandera altxatu zuten, euren agintari garaikideek, kalifa ustelek eta gorteko eliteek, “Umma” eta “Nezam- e Tawhid”-en helburuak traizionatu zituztelako.

Bestetik, xiismo beltza, erlijioaren formarik kutsatuen eta hondatuena. Talde despotikoen menpe dauden gizarteetan agertu ohi da, hala nola monarkia, estamentu klerikala eta Bazzariak (Irango merkataritza-klase tradizionala), eta, beraz, ez dago harremanetan pertsona komunaren beharrekin. Shariatiren arabera, xiismo beltza Iranen ezarri zen XVI. mendean, safabiar monarkiapean, eta gaur egungo Pahlavi monarkian gorpuztuta dago. Klero instituzionalizatuaren geldotasunak, tazituki, Sharen zapalkuntzari laguntza eman zion, eta bere gobernu bidegabea legitimatu zuen, bere klase interes propioa babesteko, baita bere botere eta klase nagusiekin betiereko batasuna mantentzeko ere. Gainera, xiismo beltza izpiritualtasunaz, norbanakoen errukiaz eta eztabaida akademikoez bakarrik arduratzen zen; bere lehentasunen eremuan ez zegoen justizia sozialerako eta zapalkuntzaren aurkako borrokarako tokirik, Shariatiren iritziz xiismoaren benetako funtsa dena.

Xiismo iraultzailea 1960ko hamarkadan sortu zen islam xiitaren interpretazio bat da, mugimendu antikolonial globalen eragin handia izan zuena. Interpretazio honek xiiten Islama erlijio batetik zapalkuntzaren aurkako erresistentzian zentratutako ideologia iraultzaile batera eraldatzea bilatu zuen. Shariatik sustatutako xiismo gorriaren ideiak bat egiten du Eliza Katolikoak Latinoamerikan 1960ko hamarkadan ezarritako Askapenaren Teologiarekin, giza eskubideen abusu masiboei eta eskualde barruko etengabeko desberdintasun ekonomikoei erantzunez. Askapenaren Teologiak erakunde erlijiosoen parte-hartze aktiboa azpimarratzen du, ez soilik desberdintasun sozialei heltzeko, baita erlijioak baldintza sozialak hobetzeko zeregin aktiboa izan dezakeelako ustea sustatzeko ere.

Leonardo Boff, Askapenaren Teologiaren sortzaileetako bat

3-Antiklerikalismoa eta erlijio-erreforma.

Shariatik klase klerikalari, hau da ulemei, leporatu zien klase dominatzailearen zati integral bihurtzea, xiismo iraultzailea anatematizatzea eta, beraz, bere jatorrizko helburuak traizionatzea. Kleroak Mendebaldean formulatutako ideia aurrerakoien aurka egitea gogor kritikatu zuen, gizarte musulmanari aurrera egiteko edozein aukera itxiz. Bestalde, ulemek fededunei exijitutako “obedientzia itsuaren” demandak eta testu erlijiosoen interpretaziorako “monopolioa” izateko asmoak bere onetik atera zuen Shariati, osoki suminaraziz. Bere ustez, ulemek ez zuten “Umma” bezalako hitz bizien esanahi erreala atzematea lortu eta, honen ondorioz, intelektual musulmanak europar orientalisten lanetan egia bilatzera behartu zituzten. Shariatik sarritan azpimarratzen zuen benetako Islamerako itzulera ez zutela ulemek zuzenduko, “rushanfekran” (intelektualtasuna) progresistek baizik. Beraz, intelektualak ziren Islam dinamikoaren benetako adierazleak eta erlijioaren egiazko interpreteak aro modernoan.

Shariatiren argudioen logikak kleroaren zilegitasun guztia mehatxatzen zuen argi eta garbi. Izan ere, Islam iraultzailea benetako Islam bakarra bazen, orduan Islam eskolastikoa Islam faltsua zen. Bide beretik, obrak, errukiaren ordez, benetako fededun baten marka ziurra baziren, orduan iraultzaileak, hezkuntzarik ez bazuten ere, musulman hobeak ziren ulema aditu kontserbadoreak baino. Areago, fedeak, ikaskuntzaren ordez, benetako ulermena ematen badu, orduan borrokalari laiko fededunek klero eskolastikoak baino hobeto ulertzen dute Islama. Eta Shariatiren argumentarioari amaiera emateko, gizarte zientziak iraultza bikoitza, nazionala eta soziala, ulertzeko gakoa badira, orduan irandarrek soziologia eta ekonomia politikoa ikasi beharko dituzte, teologiaren ordez. Shariatik jaurtitutako torpedoa izugarria izan da kleroaren flotazio gaitasunean.

Mohammed Reza Pahlavi klero xiitarekin izandako topaketa batean

4-Intelektualen eginkizuna (Rushanfekran روشنفکران)

Shariatik, erresistentzia antikapitalistak inspiratzen zituzten korronte filosofiko nagusiak aztertzean, marxismoa eta existentzialismoa kasu, aurre egin beharreko arazo nagusia alienazioarena zela ikusi zuen. Kolonizatuak, Mendebaldeko kulturarekin duen harremanean, bere egiten du Mendebaldeak bere kulturari, jendeari edo zibilizazioari buruz duen begirada desbalorizatzailea, eta, diskurtso hegemoniko horren indarrez, persona alienatu bihurtzen da. Urteetan zehar, bere jatorrizko kulturatik aldentzera bultzatzen zuen kultura bat bere egiten saiatu zen, behe eta arkaikotzat jotzen zena. Hezurretaraino sartutako kultura honek bere barneko izatea gorrotatzera eta bere zapaltzailearen kultura gurtzera kondenatzen zuen. Alienazio horren estigma agerikoa intelektual kolonizatuak bere kulturaz edo herriaz duen mespretxuan ikus daiteke.

Intelektual kolonizatua bere baitara itzultzeak mendebaldeko kulturaren berrirakurketa kritikoa egin behar du, kultura hori globalki baztertu gabe, gazte intelektual kolonizatuei eragiten dien lilura alienatzailetik irtetea ahalbidetuko diona. Horretarako, hausnarketa-iturri berrietara jo behar du, eta bereak bezalako arazoak dituzten gainerako herri menderatuekin elkarrizketa intelektuala sortu.

Ali Shariatik, musulman praktikanteak, espiritualtasunean nagusitasun kulturalari aurre egiteko modu aktibo bat eta kolonizatutako gizakiaren askapenerako tresna nagusi bat ikusten du. Islama ez da soilik norbanakoaren fedea, baizik eta kulturaren oinari eta funtsa, inspirazio-iturri sakona, menderatuek Mendebaldeko menderapenari aurre egitea ahalbidetu behar duena. Izan ere, benetako teologia politiko bat garatzen du, sentimendu erlijiosoa eragiten duen dimentsio politiko eta soziala azpimarratzen duena. Erlijioa pribatizatzeko joera burgesa arbuiatzen du, hau da, fedea jai tradizionalen, kontsolamendu hedonistaren eta banakako salbazio-itxaropen hutsaren zerbitzura dagoen gai pribatu hutsa bihurtzea. Sinesteak ezinbestean ekarri behar du fededunak konpromiso publiko bat hartzea justizia sozial, politiko eta kulturalaren alde.

Ali Shariati eta bere senidea, espetxetik atera eta hurrengo egunean.

5-Demokraziarekiko konpromisoa.

Shariati oso kritikoa izan zen mendebaldeko filosofoen demokrazia liberalaren ideiarekin (John Locke, Alexis de Tocqueville, John Stuart Mill), eta demokrazia mota hau Hirugarren Munduan ezartzeak herri eta nazioen arpilaketa, esplotazio eta hondamendia ekarri zuela adierazi zuen. Shariatik uste zuen demokrazia liberalaren ideia gizateriaren eta aurrerapenaren etsai nagusia dela, eta haren egitura ekonomikoak desberdintasunak sustatzeaz gain pertsonen eskubideak kaltetzen dituela.

Beraz, Shariatik ez du onartzen mendebaldeko liberalismoan oinarritutako demokrazia, eta bai, ordea, gobernu erlijiosoa demokrazia modurik onena bezala. Shariatiren iritziz, gobernu erlijiosoa da herritar musulmanek demokraziari dagokienez duten eskubide nagusia, berdintasun sozialaren maila gorena sustatzen duelako, baita herritar guztien eskubideak errespetatzen dituelako ere, haien arraza, estatus eta klase sozialaren ezberdintasunak alde batera utzita.

6-Shariati eta marxismoa.

Shariatik marxismoarekin zuen harremana zaila izan zen. Gaztetan “marxista musulman” batzuk goraipatu zituen, baina azken urteetan maiz izan zen marxismoarekiko kritiko. Egia esan, Marx gizarte zientzialari bezala miresten zuen, baina bere filosofiaren zenbait alderdiri buruz desados zegoen, baita historiari eta politikari buruzko ikuspegi jakin batzuei buruz ere. Shariatik uste zuen marxismoak, edo, behintzat, marxista irandarrek, giza historiaren azterketa determinismo ekonomiko estu batera mugatzen zuela, kezka espiritual “ez-materialistak” baztertuz.

Shariati bat zetorren Marx zientifiko sozialarekin, determinismo historikoaren legeen funtzionamendua argitu zuena, baita superegitura ere, bereziki bere azpiegitura sozioekonomikoarekin elkarreragiten zuten ideologia eta erakunde politiko nagusiak. Baina Shariatik alderdi komunista ortodoxoen marxismo “instituzionalizatua” arbuiatu zuen, alderdi hauek euren suhartasun iraultzailea galdu zutela eta burokraziaren burdinazko legeari men egin ziotela esanez. Honetaz gain, Shariatik alderdi horiek kritikatu zituen ez onartzeagatik aro modernoan borroka nagusiak ez zirela kapitalisten eta langileen artean garatu, baizik eta inperialisten eta Hirugarren Munduaren artean. Europako alderdi komunistak eta sozialistak ere salatu zituen, Aljeria, Tunisia eta Vietnamgo askapen nazionaleko mugimenduei ez laguntzeagatik.

Marxista klasikoentzat, baita Irango alderdi komunista (Tudeh)-rentzat ere, nazionalismoa klase nagusiak sozialismotik eta internazionalismotik aldentzeko erabiltzen zuen tresna alienatzailetzat hartzen zen. Shariatiren aburuz, ordea, Hirugarren Munduko herriek ezingo lukete inperialismoa garaitu, alienazio soziala gainditu eta heldutasunera iritsi, lehendabizi euren herentzia nazionala eta herri kultura berraurkitu ezean. Irango intelektualek euren sustrai nazionalak berraurkitu behar zituzten, eta hauek ez ziren mitologia arian aurkitu behar, mitologia honek masak axolagabe uzten baitzituen, baizik eta xiismoan, herri kulturaren esfera gehienak bustitzen zituena.

1979ko Irango Iraultza

7-Shariatik utzitako ondarea.

Shariatik, askotan “Irango iraultzaren ideologoa” deiturikoak, ideología eklektiko bat garatu zuen, eragin filosofiko sekular eta ezkerrekoak (Fanon, Sartre, Marx), askapen katolikoaren teología, eta Islam xiitaren sinbolismoa eta hizkuntza uztartzen zituena. Islam xiita ideologia benetan emantzipatzaile gisa ikusi zuen, iragan arkaiko bati nostalgiaz begiratu beharrean, etorkizun sozialista bat sortzeko erabil zitekeena; barnera begiratu eta salbazioan eta hurrengo munduan bakarrik pentsatu beharrean, lurrean klaserik gabeko gizarte baten ideal monoteista lortzen ahalegina egin zezakeena.

Shariatik, Imam Aliren benetako xiismoa berrezartzea proposatu zuen, “xiismo gorri” deitu zuena, eta, hori egitean, xiiten Islamaren historia osoa berridatzi zuen. Islama, klaserik gabeko utopia baten motore bezala aipatu zuen, eta tawhid (monoteismoa) eta jihad bezalako termino islamiarrak, gizarte elkartasun eta askapen borroka bezala definitu zituen, hurrenez hurren. Shariatik, ekintza soziala eta martirioa Islamaren baldintzak zirela argudiatu zuen. Argumentario honen harira, Shariatik Ali eta Hussein imamak klase zapalduak defendatu zituzten iraultzaile bezala deskribatu zituen, VII. mendeko Che Guevara-k izan balira bezala. Xiismo gorriak zerikusi handia zuen, beraz, iraultzarekin eta zapalkuntzaren aurkako erresistentziarekin, eta oso gutxi apaiztegiko liskar eta mistizismoarekin.

Shariatik ezkerreko gazte irandar erradikalen belaunaldi oso bat inspiratu zuen, horietako asko, Mojahedin-e Khalq izeneko borroka armatua egiten zuen taldean sartu zirelarik. Shariati ez zen inondik ere marxista izan, eta bai sozialista oso gaztetatik, iraultzailea, hizlari bikain eta sutsua. Bizitza osoan zehar musulman oso konprometitua izan zen, baina bere xiismoa erradikala, iraultzailea, erabat antiklerikala (xiismo gorria) izan zen, safavid xiismo (xiismo beltza)-aren aurka, klase nagusiekin zuen konplizitate pasiboagatik masak armagabetu izana salatzen zuena. Iran modernoan kleroa merkatari aberatsenen (bazaaris) laguntza finantzarioaren menpe zegoenez, Shariatik burgesiarekiko zuen mespretxu erraiala ulemetara ere hedatzen zen. Bere hitzaldi eta idazkiek klerikoak haserretu zituzten, bereziki Jomeinirengan Reza Pahlevi Shah-en aurkako mugimendu iraultzailearen benetako aurpegia ikusi zuen eragin handiko taldeak.

Shariari, hil ondoren eta Iraultzaren garaian, Irango intelektual ezagunena bezala agertu zen.

Shariati 1977an hil zen 43 urterekin, eta ez zuen inoiz forma ematen lagundu zuen iraultza ikusi. 1979ko iraultza, marxista, islamista eta sozialista (ikasleak, langileak eta burgesia txikia) talde batzuek egin zuten arren, Jomeinik eta bere klerikal kontserbadoreen taldeak hartu zuten kontrola hurrengo urteetan, 1981ean boterea erabat sendotuz. Hau, zenbait arrazoirengatik gertatu zen, baina, beste batzuen artean, Jomeinik ohiko burgesiaren artean oinarri sendoagoa zuen, Shariatik gizartearen edozein segmentutan baino. Gainera, Jomeini, bere burua, oposizioaren alde guztiekin, marxistekin barne, konfrontazio ireki bat saihestea lortu zuen politikari arduratsu bat izan zen. Beste elizgizon batek Shariatiren diskurtso antiklerikalak gaitzesteko eskatu zionean, Jomeinik uko egin zion, azken honen ospeaz oso kontziente baitzen. Emakumeen eskubideak bezalako gai delikatuak eta zatigarriak jorratzea saihestu zuen, eta, Errepublika Islamikoaren politikaren gune bihurtuko ziren jarrera sozialki kontserbadoreak agerian utzi beharrean, jendetzaren garaipenari edo pobreen sufrimenduari buruzko aldarrikapen lausoak egin zituen, Shariati eta Fanonen hizkuntza maileguan hartuz. Bestalde, aldi berean langileriaren eta burgesiaren interesak defendatzea proposatu zuen. Jomeini denentzat dena izaten saiatu zen, aldi berean aurrerakoia eta tradizioaren zaindaria, eta arrakasta handia izan zuen.

Gaur egun, Teherango kale batek Shariati izena du. Hala ere, Shariatik Islamari buruz duen ikuspegia, askapenaren teologia bezala, oso ezberdina zen Errepublika Islamikoaren politika erreakzionario eta diktatorialarekiko. Hortik dator galdera: Shariati 1980ko hamarkadaren hasieran hainbeste iraultzaile ezkertiarren exekuzio masiboetatik bizirik atera ote zen? Nahiz eta berea ez izan Errepublika Islamikoaren ideologia, Irango Iraultzaren ezinbesteko zati bat izan zen, iraultza konplexu eta dinamiko batean parte hartu zuten milioika langile eta ikasleentzako inspirazio bat. Shariati, aldi berean musulmana eta sozialista, islamismo kontserbadorearen arerio bikaina zen. Bere pentsamendua Askapenaren Teologia batean zetzan: berak zioen bezala, “arima argiztatua bere ingurune historiko eta sozialean duen giza izateaz jabetzen den pertsona da, eta bere kontzientziak nahitaez ematen dio erantzukizun sozialaren zentzua”.

Utzi erantzun bat

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Aldatu )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Aldatu )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Aldatu )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Aldatu )

Connecting to %s